દેશને ગર્વ છે આ ત્રણ દીકરીઓ પર

ગયું અઠવાડિયું ભારતની દીકરીઓને નામ રહ્યું. જિમ્નૅસ્ટ દીપા કર્મકાર સહેજમાં મેડલ ચૂકી ગઈ, પરંતુ પોતાના સાહસ અને શૌર્યથી તેણે આખા દેશનું દિલ જીતી લીધું. રેસલર સાક્ષી મલિક બ્રૉન્ઝ મેડલ જીતીને ભારતની પહેલી મેડલધારી મહિલા ઍથ્લીટ બની, જ્યારે પી. વી. સિંધુએ બૅડ્મિન્ટનમાં સિલ્વર મેડલ મેળવીને નવો ઇતિહાસ રચ્યો. તમામ અવરોધોને પાર કરીને સિદ્ધિના સર્વોચ્ચ શિખરે પહોંચવાની આ ત્રણેય દીકરીઓની દાસ્તાન દેશના કરોડો યુવાનોને પ્રેરણા આપનારી છે


સિલ્વર મેડલ જીતનારી ભારતની ગોલ્ડન ગર્લ

 

૨૧ વર્ષની પી. વી. સિંધુ ઑલિમ્પિક્સની ફાઇનલમાં વર્લ્ડ ચૅમ્પિયન કૅરોલિના મારિન સામે હારીને ભારત માટે સિલ્વર મેડલ જીતી આવી. ભારત માટે ઑલિમ્પિક મેડલ જીતનારી સિંધુ ભારતની સૌથી નાની વયની ઍથ્લીટ કેવી રીતે બની 
એની દાસ્તાન અત્યંત રસપ્રદ છે

 

 

સિંધુનાં માતા-પિતા વૉલીબૉલ પ્લેયર્સ રહી ચૂક્યાં છે અને પિતા પી. વી. રમણ તો અર્જુન અવૉર્ડ વિજેતા છે.


છેલ્લાં ૧૩ વર્ષથી પી. વી. સિંધુ માટે કોચ ગોપીચંદ કહે એ જ કાયદો બની રહ્યો છે.

 

 

 


મહિનાઓથી સવારે બે વાગ્યે ઊઠી જતી સિંધુના કાર્બોહાઇડ્રેટ લેવા પર, બહારનું પાણી પીવા પર, બહારનું ખાવા કે એકલા જમવા પર સખત પ્રતિબંધ હતો.

 


જયેશ અધ્યારુ


૧૯૯૫ની પાંચ જુલાઈએ અત્યારે તેલંગણમાં આવેલા હૈદરાબાદમાં જન્મેલી પુસર્લા વેન્કટા સિંધુ આજે દેશમાં સૌથી વધુ ચર્ચાતું નામ બની ગઈ છે. આજથી ચાર વર્ષ પહેલાં વર્લ્ડ બૅડ્મિન્ટન રૅન્કિંગમાં ટૉપ-૨૦માં સામેલ થનારી સિંધુ છેલ્લાં બે વર્ષથી ટૉપ-૧૦માં પ્રવેશી ગઈ છે. સિંધુ પોતે સ્પોર્ટ્સમાં જાય અને પોતાનું નામ બનાવે એ વાતમાં કોઈને નવાઈ ન હોવી જોઈએ, કારણ કે તેના પિતા પી. વી. રમણ અને માતા પી. વિજયા બન્ને વૉલીબૉલ પ્લેયર્સ રહી ચૂક્યાં છે એટલું જ નહીં, પિતા પી. વી. રમણ તો વૉલીબૉલમાં પોતાના કૌશલ્ય બદલ રમતગમતમાં ભારતનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર એવો અર્જુન અવૉર્ડ પણ જીતી ચૂકેલા છે. સામાન્ય રીતે બાળકો પોતાનાં માતા-પિતાને પોતાના પહેલા આદર્શ માનતાં હોય છે. એટલે સૌને આશા હતી કે આ વૉલીબૉલ પ્લેયર્સની દીકરી પણ એમાં જ પોતાની કારકિર્દી બનાવશે. જોકે તેણે સ્પોર્ટ્સમાં અને બે થાંભલા વચ્ચે બાંધેલી નેટ ધરાવતા ખેલમાં પોતાની કારકિર્દી ઘડી, પરંતુ એ સ્પોર્ટ જુદી હતી. દરઅસલ છ વર્ષની ઉંમરે સિંધુએ ભારતના સ્ટાર બૅડ્મિન્ટન પ્લેયર પુલેલા ગોપીચંદને ૨૦૦૧ની ઑલ ઇંગ્લૅન્ડ ઓપન બૅડ્મિન્ટન ચૅમ્પિયનશિપ રમતાં અને એમાં શાનદાર જીત મેળવતાં જોયો. ત્યારથી સિંધુના મનમાં પણ બૅડ્મિન્ટનનું રૅકેટ પકડવાની અને ગોપીચંદ જેવા જ મહાન બૅડ્મિન્ટન પ્લેયર બનવાની ઇચ્છા જાગી. નાનકડી સિંધુને લઈને તેના પિતા ગોપીચંદને તત્કાલીન મુખ્ય પ્રધાન ચંદ્રબાબુ નાયડુના હસ્તે સન્માનિત કરવાના સમારોહમાં પણ લઈ ગયેલા. ત્યારે આ ઇચ્છા પર જાણે દૃઢ નિર્ણયનું લાખનું સીલ લાગી ગયું. આખરે આઠ વર્ષની નાનકડી ઉંમરે સિંધુએ હાથમાં બૅડ્મિન્ટનનું રૅકેટ પકડ્યું અને તેની ટ્રેઇનિંગ શરૂ થઈ. શરૂઆતમાં સિંધુએ સિકંદરાબાદમાં આવેલી ઇન્ડિયન રેલવે ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ સિગ્નલ એન્જિનિયરિંગ ઍન્ડ ટેલિકમ્યુનિકેશન્સમાં મેહબૂબ અલી પાસેથી બૅડ્મિન્ટનનાં બેઝિક શીખ્યાં, પરંતુ સિંધુના જીવનમાં સૌથી મોટો ટર્નિંગ પૉઇન્ટ ત્યારે આવ્યો જ્યારે તેણે પુલેલા ગોપીચંદની ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં પ્રવેશ મેળવ્યો.

પી. ગોપીચંદ : ભારતમાં બૅડ્મિન્ટનના દ્રોણાચાર્ય


આપણે ત્યાં પ્રકાશ પાદુકોણ પછી પુલેલા ગોપીચંદ બૅડ્મિન્ટનનો પર્યાય બની ચૂક્યો છે. ૨૦૦૧માં ઑલ ઇંગ્લૅન્ડ ઓપન બૅડ્મિન્ટન ચૅમ્પિયનશિપ જીત્યા બાદ ૨૭ વર્ષનો ગોપીચંદ ઈજાઓ સાથે ઝઝૂમતો હતો. એ વખતે ભારતના ફલકમાં દૂર-દૂર સુધી કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના ખેલાડી દેખાતા નહોતા. ત્યારે પોતાની ગેમ પર વધુ કામ કરવાને બદલે ગોપીચંદે ભારતમાં જ એક વર્લ્ડ-ક્લાસ ટ્રેઇનિંગ ઍકૅડેમી ખોલવા વિશે વિચાર્યું. તેની ખ્યાતિ જોઈને આંધ્ર પ્રદેશ સરકારે ૨૦૦૩માં હૈદરાબાદ પાસેના ગાચીબાવલી ખાતે પાંચ એકર જમીન અત્યંત નજીવા દરે ૪૫ વર્ષના લીઝ પર આપી દીધી, પરંતુ એ જમીન પર આખી ઍકૅડેમી ઊભી કરવાનું અને એ માટે ૧૩ કરોડ રૂપિયા જેટલી રકમ એકઠી કરવાનું કામ સંપૂર્ણપણે ગોપીચંદના શિરે હતું. તેણે અમુક કૉર્પોરેટ-હાઉસોને અપ્રોચ કર્યો, પરંતુ તેમણે ખાસ કશો રસ દાખવ્યો નહીં. ગોપીચંદે ત્યાંના ઉદ્યોગપતિ અને પોતાના દૂરના સંબંધી એવા નિમ્મગડ્ડા પ્રસાદ પાસે મદદ માગી અને તેમણે પાંચ કરોડ રૂપિયા કાઢી આપ્યા. જોકે તેમણે સામે શરત મૂકેલી કે ભારતને ઑલિમ્પિક મેડલ મળવો જોઈએ. અન્ય જગ્યાઓએથી ગોપીચંદે નાણાં એકઠાં કર્યા અને જેમ-તેમ કરીને આંકડો ૧૦ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચાડ્યો, પરંતુ બાકીના ત્રણ કરોડ રૂપિયા ક્યાંથી કાઢવા? આખરે ગોપીચંદે પોતાનું ઘર ગીરવી મૂકીને ત્રણ કરોડ રૂપિયા ઊભા કર્યા અને ફાઇનલી ગોપીચંદ બૅડ્મિન્ટન ઍકૅડેમીની શરૂઆત થઈ. બૅન્ગલોરમાં આવેલી પ્રકાશ પાદુકોણ બૅડ્મિન્ટન ઍકૅડેમીની તર્જ પર જ ગોપીચંદની આ ઍકૅડેમી તૈયાર થઈ છે. એમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની આઠ બૅડ્મિન્ટન ર્કોટ, એક સ્વિમિંગ-પૂલ, વેઇટ-ટ્રેઇનિંગ રૂમ, ખેલાડીઓને સૂવા માટેના ઓરડા, કૅફેટેરિયા વગેરે સુવિધાઓ છે. હવે તો તેણે હૈદરાબાદ ખાતે બે બિલ્ડિંગ અને તામિલનાડુના સેલમ ખાતે પણ પોતાની એક શાખા શરૂ કરી દીધી છે. આ બધા વચ્ચે સતત દોડાદોડી કરતા ગોપીચંદ વિશે મજાક થાય છે કે તેણે પોતાના બે-ત્રણ ક્લોન તૈયાર કરી લેવા જોઈએ.

લશ્કરી ટ્રેઇનિંગ


પોતાના ઘરથી ૩૦ કિલોમીટર દૂર આવેલી આ ઍકૅડેમીમાં રોજ જવા-આવવામાં સિંધુએ ક્યારેય આળસ કે પાછી પાની નથી કરી. ઈવન તેનાં માતા-પિતા પણ દીકરીને ગોપીચંદની ઍકૅડેમીમાં ટ્રેઇનિંગ મળી રહે એ હેતુથી સિકંદરાબાદથી હૈદરાબાદ આવીને વસી ગયાં હતાં. છેલ્લાં ચાર વર્ષ કરતાં પણ વધુ સમયથી સિંધુના પિતાનો વહેલી સવા૨ે દીકરીને મૂકવા અને સાંજે દીકરીને ઘરે લઈ જવાનો ક્રમ બની રહ્યો છે. ૨૦૦૬થી ભારતના બૅડ્મિન્ટન કોચ રહેલા ગોપીચંદની ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં દોઢસોથી પણ વધુ ખેલાડીઓ ટ્રેઇનિંગ લે છે. એ તમામને ગોપીચંદ સાવ નાના બાળકની જેમ ટ્રીટ કરે છે અને રીતસર લશ્કરી શિસ્તથી તાલીમ આપે છે. તેની ઇન્સ્ટિટ્યુટમાંથી અત્યાર સુધીમાં સાઇના નેહવાલ, પી. વી. સિંધુ, શ્રીકાન્ત કિદામ્બી, પારુપલ્લી કશ્યપ, પ્રણોય કુમાર જેવા ટકોરાબંધ ખેલાડીઓ બહાર પડી ચૂક્યાં છે. વર્લ્ડ-ક્લાસ ખેલાડીઓ બહાર પાડતી ફૅક્ટરી બની ચૂકેલી ગોપીચંદની ઍકૅડેમી આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે અને એકદમ પ્રોફેશનલી ચાલે છે. એમાં મુખ્ય એવા ગોપીચંદનો સૌથી મોટો ફાળો છે. ખેલાડીઓને અત્યંત વહેલી સવારે ઍકૅડેમી પર હાજર કરવાનું ફરમાન કરનારો ગોપીચંદ પોતે સવારના ચાર વાગ્યે ર્કોટ પર ખેલાડીઓ આવે એ પહેલાં અચૂક હાજર થઈ ચૂક્યો હોય છે અને સાંજે બધા જ ખેલાડીઓ ર્કોટ છોડીને જાય ત્યાં સુધી તે ર્કોટ પર હાજર રહે છે. બહાર હજી અજવાળું થયું ન હોય ત્યાં જ પછીના ત્રણ કલાક સુધી ખેલાડીઓને સખત કસરત કરાવતો રહે છે.

રિયો ઑલિમ્પિક્સ માટે સિંધુને તૈયાર કરવાનું કામ ગોપી તરીકે ઓળખાતા ગોપીચંદે એક વર્ષ પહેલાંથી જ શરૂ કરી દીધેલું. સિંધુ સતત દોઢ કલાક સુધી બૅડ્મિન્ટન ર્કોટ પર થાક્યા વિના પૂરા સ્ટૅમિના અને સ્ટ્રેંગ્થથી રમતી રહે એ માટે અલાયદા વેઇટ-ટ્રેઇનર અને ફિઝિકલ ફિટનેસ એક્સપર્ટને સિંધુ માટે ફાળવવામાં આવ્યા હતા. સિંધુ ર્કોટના એક છેડેથી બીજા છેડે પળવારમાં પહોંચી જાય અને પર્ફેક્ટ શૉટ ફટકારે એ માટે ખુદ ગોપીચંદ કામે લાગી જાય છે. જાણે મશીનગનમાંથી ગોળીઓ છૂટતી હોય એમ તે પોતાના હાથેથી ર્કોટના અલગ-અલગ છેડે શટલકૉક ફેંકતો રહે છે. લક્ષ્ય એવું કે સિંધુ પોતાનું આખું શરીર, પગ, ગોઠણ, ખભા વગેરેને ચિત્તા જેવી ચપળતાથી વાળી શકે.

એક-એક કોળિયો ગોપીચંદને પૂછીને


૪૨ વર્ષનો ગોપીચંદ છેલ્લાં ૧૩ વર્ષથી કોચિંગ આપી રહ્યો છે. જ્યારે સાઇના નેહવાલનો કોચ હતો ત્યારે તે કયા સમયે શું કરતી હશે એ તમામ પળેપળની જાણકારી તેને રહેતી. ઈવન આજે પણ સિંધુ જેવી પોતાની ખેલાડી શું ખાશે, આખા દિવસમાં શું કરશે એ તમામ પ્લાનિંગ ગોપીચંદ કરે છે અને એનું લશ્કરી કડકાઈથી પાલન કરાવે છે. છેલ્લાં બાર વર્ષથી સિંધુ માટે એક વણલખ્યો નિયમ રહ્યો છે - ગોપીચંદ કહે એ કાયદો. સિંધુ ગોપીચંદના એકેક શબ્દ પર રીતસર આંધળો વિશ્વાસ કરે છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ગોપીચંદે સિંધુ માટે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ લેવા પર સદંતર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. ચૉકલેટ અને હૈદરાબાદી બિરયાની આ ૨૧ વર્ષની ખેલાડીની ફેવરિટ છે, પરંતુ એ બન્નેનો સ્વાદ સિંધુએ છેલ્લે ક્યારે ચાખ્યો હશે એ તેને પણ ખ્યાલ નહીં હોય. તેને જમવામાં ખાંડ નાખેલું દહીં અને આઇસક્રીમ ખાવાની પણ સખત મનાઈ આવી ગયેલી. પોતાના ખેલાડીઓના ખોરાક બાબતે ગોપીચંદ એવો સજાગ છે કે વિદેશયાત્રા વખતે તે ગમે ત્યારે ખેલાડીના રૂમમાં જઈને ફ્રિજ ચેક કરી આવે છે કે એમાં એવી તો કોઈ સામગ્રી નથીને જે તેમણે ન ખાવી જોઈએ. પોતાના ખેલાડીને ઇન્ફેક્શન ન લાગી જાય એ માટે ગોપીએ તેમને બહારનું પાણી-પીવાની પણ ના પાડેલી છે. બહારના નાસ્તા, મીઠાઈઓ પણ નહીં. ઈવન મંદિરનો પ્રસાદ પણ નહીં લેવાનો.

ઑલિમ્પિક્સમાં જવાનું કુસ્તીબાજ નરસિંહ યાદવનું સપનું જે રીતે રોળાયું એવું પી. વી. સિંધુ સાથે ન બને એ માટે ગોપીચંદે તેને એકલાં ક્યાંય ન ફરવાની કડક સૂચના આપેલી છે. તેણે બન્ને ટાઇમ જમવાનું પણ ગોપીચંદ સાથે જ, જેથી કોઈ તેના ખોરાકમાં પ્રતિબંધિત દવાઓ ન ભેળવી જાય. ઑલિમ્પિક્સ માટે ગોપીચંદે સિંધુના ઊઠવાનો સમય પણ કલાક વહેલો કરીને બે વાગ્યાનો કરી નાખ્યો હતો. રાત્રે બે વાગ્યે ઊઠીને પહેલાં એક કલાક સુધી તેઓ આગલા દિવસની મૅચનું ઍનૅલિસિસ કરતાં હતાં. ત્યાર પછી ફિઝિકલ ટ્રેઇનિંગ શરૂ થાય. ઑલિમ્પિક્સની જીત પછી ખુદ ગોપીચંદે કહ્યું છે કે હવે પહેલું કામ હું સિંધુનો મોબાઇલ ફોન પાછો આપવાનું કરીશ. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ગોપીચંદે સિંધુનો મોબાઇલ ફોન જપ્ત કરી લીધો હતો.

ઇનામોનો વરસાદ


અર્જુન અવૉર્ડ, દ્રોણાચાર્ય અવૉર્ડ તથા પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા ગોપીચંદની આ મહેનત અને કાળજીને ખુદ સિંધુ પણ પૂરેપૂરું શ્રેય આપે છે. ભારત તરફથી બ્રૉન્ઝ સિવાયનો ઑલિમ્પિક મેડલ જીતનારી સિંધુ સૌથી નાની વયની ઍથ્લીટ બની છે એટલું જ નહીં, ગયા વર્ષે જ્યારે તે પદ્મશ્રીથી સન્માનિત થઈ ત્યારે પણ તે આ પુરસ્કાર મેળવનારી સૌથી નાની વયની વ્યક્તિ પણ બની હતી. કૉમનવેલ્થ ગેમ્સ, એશિયન ગેમ્સ, વર્લ્ડ બૅડ્મિન્ટન ચૅમ્પિયનશિપ, સાઉથ એશિયન ચૅમ્પિયનશિપ તથા નૅશનલ લેવલે સતત મેડલ્સ જીતતી આવેલી પી. વી. સિંધુ પર અત્યારે આખો દેશ ઓળઘોળ છે. તેના પર અત્યારે યથાયોગ્ય રીતે જ ઇનામોનો વરસાદ થઈ રહ્યો છે.

સિંધુની જીતને લીધે સૌથી મોટો ફાયદો એ થયો છે કે દેશની બીજી લાખો છોકરીઓને અને કરોડો માતા-પિતાને એક રોલ-મૉડલ મળી છે. તેઓ પોતાનાં સંતાનોને ક્રિકેટ સિવાયની સ્પોર્ટ્સમાં કારકિર્દી ઘડવાની છૂટ આપશે.

*****


ભારતની સુલતાન

sakshi

 

રિયો ઑલિમ્પિક્સમાં જ્યારે ભારતની મેડલ જીતવાની આશા ધૂંધળી થઈ ગયેલી ત્યારે સાક્ષી મલિકે રેસલિંગમાં દેશને પહેલો મેડલ અપાવ્યો. ૫૮ કિલો વજનની કૅટેગરીમાં બ્રૉન્ઝ મેડલ જીતનારી સાક્ષી ઑલિમ્પિક્સમાં મેડલ જીતનારી દેશની પહેલી મહિલા ઍથ્લીટ બની. હરિયાણાથી રિયોની તેની સફર ભારતની કોઈ પણ દીકરી માટે પ્રેરણાના મહાસાગર જેવી છે

હરિયાણા નામ પડે એટલે આપણી આંખો સામે સ્ત્રીને દબાવીને રાખતા, ભ્રૂણહત્યા કરતા અને ઑનર કિલિંગ કરતા ખાપ પંચાયતવાળા રાજ્યનું દૃશ્ય જ ખડું થાય. આ આક્ષેપ જરાય પાયાવિહોણો નથી. હરિયાણામાં આજે પણ દર ૧૦૦૦ છોકરાઓએ છોકરીઓની સંખ્યા ૮૭૩ જ છે. એવા રાજ્યમાં એક દીકરી જન્મે એટલું જ નહીં, એ સ્પોર્ટ્સમાં અને એ પણ એવી સ્પોર્ટમાં કારકિર્દી બનાવે જેમાં દાયકાઓથી પુરુષોનું જ આધિપત્ય રહેલું હોય, આ વાત પોતે જ કોઈ ઑલિમ્પિક્સ મેડલ જીતવાથી કમ નથી. સાક્ષીનો જન્મ ૧૯૯૨ની ૩ સપ્ટેમ્બરે હરિયાણાના રોહતક જિલ્લાના મોખરા ગામમાં થયો હતો. સાક્ષીના પિતા સુખબીર દિલ્હી ટ્રાન્સપોર્ટ કૉર્પોરેશનમાં બસ-કન્ડક્ટર છે, જ્યારે માતા સુદેશ સ્થાનિક આંગણવાડીમાં સુપરવાઇઝર છે. દીકરીને બીજું કંઈ નહીં પરંતુ કુસ્તીબાજ બનાવવાનો વિચાર દાદા ચૌધરી બદલુરામને જોઈને આવેલો. દાદાજી પોતે અચ્છા કુસ્તીબાજ હતા. તેમના વિશે જાણીને પૌત્રીને પણ અખાડામાં ઊતરવાની ઇચ્છા થઈ આવી. એક છોકરી થઈને આવી રમત થોડી રમાય એવું વિચારવાને બદલે સાક્ષીનાં માતા-પિતાએ દીકરીને પૂરેપૂરો સપોર્ટ આપ્યો એટલું જ નહીં, દીકરીની ઇચ્છાને અત્યંત ગંભીરતાથી લઈને તેમણે માત્ર બાર વર્ષની ઉંમરે જ સાક્ષીની ટ્રેઇનિંગ પણ શરૂ કરાવી દીધી.

શરૂઆતના તબક્કે સાક્ષીને કુસ્તીના દાવપેચ ગુરુ ચંદગીરામે શીખવેલા. ત્યાર પછી સાક્ષીના કોચ બન્યા ઈશ્વર દહિયા. તેમની પાસે સાક્ષીની રોહતકના છોટુ રામ સ્ટેડિયમમાં આવેલા અખાડામાં ટ્રેઇનિંગ શરૂ થઈ. એ વખતે સાક્ષીએ અનેક છોકરાઓ સાથે અખાડામાં કુસ્તીમાં ઊતરવું પડતું. આ જોઈને ત્યાંના મૂછે તાવ દેતા અનેક જડબુદ્ધિ લોકોએ એક છોકરીને અખાડામાં ઉતારવા બદલ ઈશ્વર દહિયાનો વિરોધ કરેલો. ખુદ દહિયાએ મીડિયાને કહ્યું છે કે એ વખતે લોકો મને ગાંડો કહેતા. એવા ટોણા મારતા કે સિંહ અને બકરી કોઈ દિવસ એક ઘાટ પર પાણી પીએ ખરાં? પરંતુ મેં ક્યારેય સ્ત્રીઓને બકરી જેવી નર્બિળ ગણી જ નથી. હવે જ્યારે સાક્ષી ઑલિમ્પિક્સ જીતીને આવી છે ત્યારે કોઈ ઍન્ગલથી કહી શકો કે તે સિંહ નથી? એ વખતે જ દહિયાનું હૈયું એના ઠેકાણે હતું, તેમને સાક્ષીની ટૅલન્ટ પર પૂરો વિશ્વાસ હતો અને પૂરેપૂરા આશ્વસ્ત હતા કે પોતે જે કંઈ કરી રહ્યા છે એમાં તસુભાર પણ ખોટું નથી. બસ, તેમણે ટીકાઓનો જવાબ આપવાને બદલે પોતાની હોનહાર શિષ્યાની ટ્રેઇનિંગ પર કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. ૧૨ વર્ષની સાક્ષી કુસ્તી શીખનારી આખા રોહતકની માત્ર ચોથી છોકરી હતી (આજે સાક્ષીની જ્વલંત સફળતા પછી અખાડાઓ છોકરીઓ માટે પોતાના દરવાજા ખોલતા થયા છે અને મહિલા કુસ્તીબાજોની સંખ્યા વધીને ૩૦ પર પહોંચી છે). એ વખતે લોકો સાક્ષી વિશે એલફેલ બોલતા અને કહેતા કે છોકરી થઈને કુસ્તી શીખે છે તો શરીર બગડી જશે અને કોઈ તેની સાથે લગ્ન પણ નહીં કરે, પરંતુ તેનાં માતા-પિતાએ આવી એકેય ટીકાને દીકરી સુધી પહોંચવા જ દીધી નહીં. તેઓ દીકરીને કોઈ સામાજિક પ્રસંગોએ જવાની ફરજ પણ ન પાડતાં (જોકે સાક્ષીને એમાં જવું ગમતું પણ નહીં). ઈવન પોતાનું ગામ મોખરા છોડીને રોહતક ગયેલી સાક્ષી જ્યારે નૅશનલ-ઇન્ટરનૅશનલ લેવલે મેડલો જીતવા લાગી ત્યારે જ તે મોખરા આવી હતી.


રોહતકમાં પણ સાક્ષીની મમ્મી સતત તેના પડખે રહેતી. વહેલી સવારે તેના માટે પ્રોટીનથી છલોછલ જૂસ બનાવી આપવો, તેને સ્ટેડિયમમાં મૂકવા જવું, લેવા જવું એ બધું જ તેમણે કર્યું છે. આ રીતે સતત છ વર્ષ સુધી અખાડાની માટીમાં લોહી-પરસેવો એક કર્યા બાદ સાક્ષીને પહેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સફળતા પ્રાપ્ત થઈ. ૨૦૧૦માં રમાયેલી જુનિયર વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં ૧૮ વર્ષની સાક્ષીએ ૫૮ કિલોગ્રામની કૅટેગરીની ફ્રીસ્ટાઇલ રેસલિંગ સ્પર્ધામાં કાંસ્ય પદક જીતી બતાવ્યો. એનાં ચાર વર્ષ પછી અમેરિકામાં યોજાતી અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત એવી ડેવ શલ્ઝ ઇન્ટરનૅશનલ રેસલિંગ ટુર્નામેન્ટમાં સાક્ષી સીધો ગોલ્ડ મેડલ જીતી લાવી. આ જીત તેના માટે પાનો ચડાવનારી હતી. એ પછી તરત જ સ્કૉટલૅન્ડના ગ્લાસગો ખાતે યોજાયેલી ૨૦૧૪ની કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં પણ સાક્ષીએ સિલ્વર મેડલ પોતાના નામે કરી લીધો. એની ફાઇનલમાં તે નાઇજીરિયાની કુસ્તીબાજ સામે અત્યંત કાંટે કી ટક્કરમાં પોતાનો ગોલ્ડ મેડલ ચૂકી ગઈ. એ જ વર્ષે ઉઝબેકિસ્તાનના તાશકંદમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં પણ તેનું પ્રદર્શન સરાહનીય રહેલું. ગયા વર્ષે કતારના દોહામાં રમાયેલી એશિયન ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં પણ સાક્ષીએ બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો હતો.

આપણા મીડિયામાં જે વસ્તુ નોંધ લીધા વિનાની ગઈ હતી એ હતો 


મે-૨૦૧૬માં સાક્ષીનો પર્ફોર્મન્સ. આ વર્ષે જ તેણે ઇસ્તનબુલમાં યોજાયેલી સમર ઑલિમ્પિક્સ ક્વૉલિફાઇંગ ટુર્નામેન્ટમાં ચીનની ઝાંગ લાનને હરાવીને રિયો ઑલિમ્પિક્સની ફ્લાઇટમાં પોતાની સીટ પાક્કી કરી લીધેલી. જોકે આ ફ્લાઇટમાં બેસતાં પહેલાં નેટ-પ્રૅક્ટિસ તરીકે સાક્ષીએ સ્પૅનિશ ગ્રાં પ્રિ ટુર્નામેન્ટમાં ૬૦ કિલોગ્રામની કૅટેગરીમાં પણ બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો હતો. રિયો ખાતે બ્રૉન્ઝ મેડલ સુધી પહોંચતાં સુધીમાં સાક્ષી મલિક સ્વીડન, મોલ્દોવા, રશિયા, મોન્ગોલિયા અને છેલ્લે કિર્ગિઝસ્તાનની એકથી એક ચડિયાતી કુસ્તીબાજોને હરાવી ચૂકી હતી. એ સાથે જ સાક્ષી ભારત તરફથી રેસલિંગમાં ઑલિમ્પિક મેડલ જીતનારી પહેલી મહિલા કુસ્તીબાજ બની ગઈ એટલું જ નહીં, આ વખતે ભારત ઑલિમ્પિક્સમાં ખાતું પણ નહીં ખોલાવી શકે એ ચિંતા, મહેણાંટોણાં પર પણ પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું.


વક્રતા જુઓ કે જે હરિયાણા રાજ્ય સ્ત્રીઓની સ્થિતિ બાબતે અત્યંત પછાત છે ત્યાંની સરકારે સાક્ષીને અઢી કરોડ રૂપિયાનું ઇનામ જાહેર કર્યું છે. સ્પોર્ટ્સ મિનિસ્ટ્રીની સ્પેશ્યલ અવૉડ્ર્સ સ્કીમ અંતર્ગત સાક્ષીને ૨૦ લાખ રૂપિયા, ઇન્ડિયન ઑલિમ્પિક અસોસિએશન દ્વારા બ્રૉન્ઝ મેળવવા બદલ ૨૦ લાખ રૂપિયા અને ઑલિમ્પિક્સમાં ક્વૉલિફાય થવા બદલ બીજા ૧૦ લાખ રૂપિયા, સલમાન ખાન તરફથી એક લાખ રૂપિયા જેવાં ઇનામ મળશે. ભારતીય રેલવેએ અવૉર્ડવિજેતા ઍથ્લીટ્સને ગોલ્ડ, સિલ્વર અને બ્રૉન્ઝ માટે અનુક્રમે ૧ કરોડ, ૭૫ લાખ અને ૫૦ લાખ રૂપિયા જાહેર કરેલા છે. એ અનુસાર સાક્ષીને ૫૦ લાખ રૂપિયા મળશે. અત્યાર સુધી સાક્ષી ભારતીય રેલવેમાં સિનિયર ક્લર્કની પોસ્ટ પર હતી. હવે તેના ઑલિમ્પિક વિજય પછી તેને ભારતીય રેલવેએ સીધી ગૅઝેટેડ ઑફિસરના રૅન્ક પર બઢતી આપી દીધી છે. થોડા સમય પહેલાં સાક્ષીએ હળવાશમાં એક કમેન્ટ કરેલી કે તે રેસલિંગમાં એટલા માટે આવી કારણ કે તેને પ્લેનમાં બેસવાની બહુ તીવþ ઇચ્છા હતી, પરંતુ તેણે હળવાશમાં કરેલી આ કમેન્ટને ઍર ઇન્ડિયાએ ગંભીરતાથી લીધી અને સાક્ષીને ફૉરેન ટૂરની બે ટિકિટ ઑફર કરી દીધી. હવે આગામી એક વર્ષમાં ગમે ત્યારે સાક્ષી પોતાના કોઈ પણ એક સાથીદાર સાથે ઍર ઇન્ડિયા વિશ્વનાં જે સ્થળોએ ઑપરેટ કરે છે ત્યાં બિઝનેસ-ક્લાસમાં ફ્રીમાં જઈ-આવી શકશે. આ રીતે સાક્ષીને મળેલી પ્રાઇઝ-મનીનો આંકડો સાડાત્રણ કરોડ રૂપિયાને પણ વટાવી ગયો છે એટલું જ નહીં, તે હવે રાજીવ ગાંધી ખેલ રત્ન પુરસ્કાર મેળવવાને પણ હકદાર બની છે. પ્રશંસાના આવા પ્રચંડ ધોધની સાથે નોંધવા જેવી બીજી એક વાત એ છે કે સાક્ષીએ રોહતકની દયાનંદ યુનિવર્સિટીમાંથી ફિઝિકલ એજ્યુકેશનમાં માસ્ટર્સની ડિગ્રી પણ મેળવેલી છે. હવે સાક્ષીની મમ્મીની ઇચ્છા છે કે તેમની દીકરી પોતાનું PhD પણ કરે.

જાતભાતની સૅન્ડવિચ ખાવાની શોખીન સાક્ષી મલિકે પોતાનાથી ત્રણ વર્ષ મોટા ભાઈ સચિન મલિકને ઇન્ટરનૅશનલ ફૂડ-ચેઇન સબવેની એજન્સી શરૂ કરવામાં પણ મદદ કરી છે. સાક્ષીની જીતે તેના રાજ્ય હરિયાણામાં સ્ત્રીઓને કોચલામાંથી બહાર લાવવા અને તેમના વિશે પ્રવર્તતા રૂઢિચુસ્ત વિચારોના સ્ટિરિયોટાઇપ તોડવામાં જબ્બર મોટું કામ કર્યું છે. એનો પુરાવો એ વાત પરથી જ આવી જાય છે કે ખુદ ખાપના એક લીડરે સાક્ષીની માતાને પોતાના તરફથી અભિનંદન પાઠવ્યાં એટલું જ નહીં, તેમણે એવું પણ સ્વીકાર્યું કે બદલાતા સમયને હવે એ લોકો પણ સ્વીકારતા થયા છે અને છોકરીઓને આગળ વધવા માટે હવે તેઓ પણ પ્રોત્સાહન આપશે. આપણે આશા રાખીએ કે એ લોકો જે કહે છે એને વળગી રહે અને હરિયાણાની ધરતી પરથી જ બીજી અનેક સાક્ષીઓ આ દેશને મળે. મેડલ મેળવ્યા પછી સાક્ષીએ જ કહેલું કે જે લોકો મને એવું કહેતા હતા કે હું એક છોકરી છું અને હું કુસ્તી ન કરી શકું એ લોકોને મારે એટલું જ કહેવું છે કે છોકરી પર થોડો વિશ્વાસ રાખો, એ લોકો કંઈ પણ કરી શકવા સક્ષમ છે.

*****


મેડલ ન જીતીને પણ કરોડો દિલ જીત્યાં

 


૨૩ વર્ષની જિમ્નૅસ્ટ દીપા કર્મકાર નજીવા માર્જિનથી ઑલિમ્પિક્સનો બ્રૉન્ઝ મેડલ ચૂકી ગઈ, પરંતુ તેણે દાખવેલા શૌર્યને કારણે આખો દેશ આજે તેના પર ગર્વ કરી રહ્યો છે. દીપા કર્મકાર રાતોરાત કરોડો ભારતીય યુવતીઓની રોલ-મૉડલ બની ગઈ છે

ભારતમાં જ્યારે ૧૪ ઑગસ્ટની મધરાત્રે આપણો દેશ બીજા દિવસે આવી રહેલા સિત્તેરમા સ્વતંત્રતાદિન માટે તૈયાર થઈ રહ્યો હતો ત્યારે બ્રાઝિલના રિયો ડી જાનેરોથી એક સમાચાર આવ્યા. ફાઇનલ સ્પર્ધામાં ભારતીય જિમ્નૅસ્ટ દીપા કર્મકારનો સ્કોર રહ્યો ૧૫.૦૬૬, જ્યારે ત્રીજા નંબરે રહીને બ્રૉન્ઝ મેડલ જીતી જનારી સ્વિટ્ઝરલૅન્ડની જ્યુલિયા સ્ટેઇનગ્રબરનો સ્કોર હતો ૧૫.૨૫૩. મતલબ કે આપણી દીપા માત્ર ૦.૧૫ પૉઇન્ટના અત્યંત નજીવા માર્જિનથી બ્રૉન્ઝ મેડલ ચૂકી ગઈ. પરિણામ જાહેર થયા બાદ ધ્રુસકે-ધ્રુસકે રડી પડેલી દીપાએ થોડી વાર પછી એક ટ્વીટ મૂક્યું; જેમાં તેણે લખ્યું કે સૉરી ૧.૩૦ અબજ ભારતીયો, મેં (મેડલ જીતવા માટે) મારાથી બનતો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ હું જીતી ન શકી; શક્ય હોય તો મને માફ કરી દેજો.

બસ, આ સાથે જ સમગ્ર દેશમાં અને ખાસ કરીને સોશ્યલ મીડિયામાં દીપા કર્મકારની તરફેણમાં પ્રશંસાનું યથાયોગ્ય મોજું ફરી વળ્યું. સચિન તેન્ડુલકરથી લઈને વીરેન્દર સેહવાગ, ધનરાજ પિલ્લેથી લઈને અભિનવ બિન્દ્રા, અજય દેવગનથી લઈને અમિતાભ બચ્ચન સહિતની તમામ અગ્રણી સેલિબ્રિટીઓએ ભારતની આ દીકરીની બહાદુરી અને નમþતાનાં છુટ્ટા મોંએ વખાણ કર્યા. એમાંય દીપાએ તો ડેથ-વૉલ્ટ ગણાતી પ્રોડ્યુનોવા નામની પદ્ધતિથી પોતાની ગેમ રમી હતી. જો એમાં જરાક પણ ભૂલચૂક થઈ હોય તો વ્યક્તિ કાયમ માટે પૅરૅલાઇઝ્ડ થવાનો કે તેનું મૃત્યુ થવાનો ભય રહે છે. આ પ્રોડ્યુનોવાને કારણે દીપાના શૌર્યની પણ ચારે કોર ભારે પ્રશંસા થઈ.

ભારતનું જિમ્નૅસ્ટિક્સ કૅપિટલ


ભારતનો અભિન્ન હિસ્સો હોવા છતાં આપણા દેશની પૂવર્‍માં આવેલાં રાજ્યો વિશે આપણને ભાગ્યે જ કશી ખબર હોય છે. એમાંય ત્રિપુરા એટલે તો સાવ છેવાડાનું અને ત્રણ દિશાએથી બંગલા દેશથી ઘેરાયેલું અત્યંત ટચૂકડું રાજ્ય. એટલે જ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ત્રિપુરાને જિમ્નૅસ્ટિક્સ સાથે ભારે લગાવ છે. ત્યાંની લગભગ દરેક સ્કૂલમાં પોતાનાં જિમ્નૅસ્ટિક્સ સેન્ટર છે. અમુક કમ્યુનિટી-સેન્ટરો તો બાળકોને ફ્રીમાં જિમ્નૅસ્ટિક્સ શીખવે છે. ભારતમાં આજની તારીખે પણ જિમ્નૅસ્ટિક્સને સર્કસના ખેલની જેમ જોવામાં આવે છે, પરંતુ ત્રિપુરામાં એવું નથી. ત્યાં જિમ્નૅસ્ટિક્સને સર્કસ કે મોજશોખનું સાધન નહીં પણ બાળકોને શિસ્તબદ્ધ બનાવવાનું તથા તેમને ગરીબીમાંથી ઉપર લાવીને યોગ્ય કારકિર્દીમાં ગોઠવવાનું માધ્યમ ગણવામાં આવે છે. ત્રિપુરાનો જિમ્નૅસ્ટિક્સ પ્રત્યેનો આ લગાવ આજકાલનો નહીં પણ દાયકાઓથી છે. પાછલાં પચાસ વર્ષમાં ત્રિપુરાએ દેશને ૨૪ ટકોરાબંધ જિમ્નૅસ્ટ આપ્યા છે. એમાંથી ત્રણ તો અર્જુન અવૉર્ડ વિજેતા છે. આ તમામે મળીને અત્યાર સુધીમાં પચાસ નૅશનલ મેડલ જીત્યા છે. એમાંના એક એટલે બિશ્વેશ્વર નંદી. નંદીને ક્યારેય ઑલિમ્પિક્સમાં તો જવાની તક ન મળી, પરંતુ ૧૯૮૨ની એશિયન ગેમ્સ સહિત તેઓ ભારતીય ટીમમાં સામેલ થયા અને પાંચ વખત નૅશનલ જિમ્નૅસ્ટિક્સ ચૅમ્પિયન બન્યા.

 

ફ્લૅટ ફુટેડ જિમ્નૅસ્ટ


આ બિશ્વેશ્વર નંદી આજથી પંદર વર્ષ પહેલાં અગરતલામાં આઠ વર્ષની નાનકડી દીપા કર્મકારને મળ્યા. એ છોકરીએ ત્યારે ૨૦૦૨ના વર્ષની નૉર્થ ઈસ્ટર્ન ગેમ્સમાં બૅલૅન્સિંગ બીમની સ્પર્ધામાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો હતો. દીપાના પિતા દુલાલ કર્મકાર એ વખતે સ્પોર્ટ્સ ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયામાં વેઇટલિફ્ટિંગના કોચ હતા. તેમણે નક્કી કરેલું કે તેમની દીકરીઓને પોતાની જેમ સ્પોર્ટ્સમાં જ આગળ વધારવી છે. આ વિચારથી જ તેમની દીકરી દીપાને માત્ર છ વર્ષની નાનકડી ઉંમરથી જ જિમ્નૅસ્ટિક્સની તાલીમ આપવાનું શરૂ થઈ ગયેલું (જોકે દીપાને એ વખતે જિમ્નૅસ્ટિક્સમાં બહુ રસ નહોતો પડતો). એ વખતે તકલીફ એ હતી કે દીપાનો પગ ફ્લૅટ ફુટેડ રહેતો હતો, મતલબ કે જે ઍન્ગલ સુધી વળવો જોઈએ એવું થતું નહોતું. આ સ્થિતિ જિમ્નૅસ્ટ માટે સારી ન કહેવાય. ફ્લૅટ ફુટ જિમ્નૅસ્ટને યોગ્ય રીતે સ્પ્રિંગની જેમ ઊછળવા દેતો નથી. નાનકડી દીપાની આ મુશ્કેલી દૂર કરવા માટે દીપાના પિતા દુલાલ કર્મકારે દીકરીને બિશ્વેશ્વર નંદી પાસે ટ્રેઇનિંગ અપાવવાનું શરૂ કર્યું. બિશ્વેશ્વરે આકરી ટ્રેઇનિંગ આપીને દીપાની ફ્લૅટ ફુટની ખામી દૂર કરી.

કોચ-ઍથ્લીટ નહીં, બાપ-દીકરી


અલબત્ત, શરૂઆતના તબક્કે દુલાલે પોતે જ દીકરીને ટ્રેઇન કરવાનું શરૂ કરેલું. તે તેને ત્યાંના પતરાના છાપરાવાળા વિવેકાનંદ વ્યાયામઘરમાં લઈ જતા. ત્યાં બિશ્વેશ્વરનાં પત્ની સોમા દીપાને ટ્રેઇનિંગ આપતાં. સોમા પોતે પણ નૅશનલ લેવલનાં જિમ્નૅસ્ટ રહી ચૂક્યાં છે. પરંતુ દીપાએ જ્યારે નૉર્થ ઈસ્ટર્ન ગેમ્સમાં ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો ત્યારે લાગ્યું કે આ છોકરીમાં ખાસ્સો આગળ વધવાનો દમ છે. એટલે જ સોમાએ પોતાના પતિને દીપાની ટ્રેઇનિંગ પોતાના હાથમાં લઈ લેવા આગ્રહ કર્યો. ત્યારથી લઈને આજ સુધી બિશ્વેશ્વર નંદી જ નેતાજી સુભાષ રીજનલ કોચિંગ સેન્ટરના છત્ર હેઠળ દીપાના કોચ બની રહ્યા છે. દીપાના કહેવા પ્રમાણે કોચ બિશ્વેશ્વર અને તેની વચ્ચે બાપ-દીકરી જેવો સંબંધ છે. દીપા સ્વભાવે શૉર્ટ-ટેમ્પર્ડ છે. પોતાનાં માતા-પિતા સામે ક્યારેય ગુસ્સે ન થતી દીપા ઘણી વાર પોતાના કોચ બિશ્વેશ્વર સામે ગુસ્સે થઈ જાય છે, પરંતુ બિશ્વેશ્વર બાજી સંભાળી લે છે.

આ કોચની ધીરજ અને દીપાની મહેનતના કૉમ્બિનેશનની જ કમાલ છે કે ૨૦૦૭થી આજ સુધીમાં દીપાએ સ્ટેટ, નૅશનલ અને ઇન્ટરનૅશનલ લેવલે કુલ ૭૭ મેડલ જીતી બતાવ્યા છે જેમાંથી ૬૭ તો ગોલ્ડ મેડલ છે. દીપા ૨૦૧૦માં દિલ્હી ખાતે યોજાયેલી કૉમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ભારતની જિમ્નૅસ્ટિક્સ ટીમમાં સિલેક્ટ થયેલી. ત્યાર પછીના વર્ષે રાંચીમાં યોજાયેલી નૅશનલ ગેમ્સમાં પોતાના રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને જિમ્નૅસ્ટિક્સની ચારેચાર ઇવેન્ટ (ફ્લોર, વૉલ્ટ, બૅલૅન્સ બીમ અને અનઈવન બાર)માં ગોલ્ડ મેડલ જીતી લીધા. ત્રણ વર્ષ પછી સ્કૉટલૅન્ડના ગ્લાસગો ખાતે ૨૦૧૪ની કૉમનવેલ્થ ગેમ્સ યોજાઈ ત્યારે દીપાએ એમાં પણ બ્રૉન્ઝ મેડલ જીત્યો. આ સાથે તે કોઈ પણ ઇન્ટરનૅશનલ સ્પોર્ટ્સ ઇવેન્ટમાં મેડલ જીતનારી ભારતની પહેલી મહિલા જિમ્નૅસ્ટ અને બીજી ભારતીય બની. ૨૦૧૫માં જપાનના હિરોશિમામાં યોજાયેલી એશિયન ચૅમ્પિયનશિપ્સમાં દીપાએ વધુ એક બ્રૉન્ઝ મેડલ જીતી બતાવ્યો. ત્યારે દીપા સવારે નવથી ૧૨-૩૦ અને સાંજે પાંચથી ૮-૩૦ વાગ્યા સુધી સખત પ્રૅક્ટિસ કરતી.

 

પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટ    


દીપાની આ સફળતામાં તેણે જેના પર પસંદગી ઉતારેલી એ પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટ એટલે કે પ્રોડ્યુનોવા પ્રકારના કૂદકાનો મોટો ફાળો હતો. મૂળ ઉઝબેકિસ્તાનની યેલેના પ્રોડ્યુનોવા નામની જિમ્નૅસ્ટના નામ પરથી આ કૂદકાનું નામ પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટ પડ્યું છે. ૨૦૦૧માં નિવૃત્તિ લેનારી યેલેનાએ ઈ.સ. ૧૯૯૮માં ‘ધ માસ્ક ઑફ ઝોરો’ ફિલ્મના એલેના નામના મ્યુઝિક-પીસની સંગાથે આ નવી સ્ટાઇલનો કૂદકો વિકસાવ્યો હતો. જિમ્નૅસ્ટિક્સની સ્પર્ધાની વૉલ્ટ નામની ઇવેન્ટમાં ખેલાડી દોડીને ચાર પાયાવાળા ટેબલ પર બન્ને હાથ ટેકવીને હવામાં વૉલ્ટ એટલે કે ગડથોલિયાં ખાય છે. સામાન્ય રીતે એક ગડથોલિયામાં ખેલાડી જમીન પર લૅન્ડ થઈ જાય છે, પરંતુ યેલેના પ્રોડ્યુનોવાએ વિકસાવેલી સ્ટાઇલમાં ખેલાડી લૅન્ડ થતાં પહેલાં વધુ એક ગડથોલિયું એટલે કે કુલ બે ગડથોલિયાં ખાય છે. સ્પોર્ટ્સની રીતે જોઈએ તો આ પ્રકારનું ડિફિકલ્ટી-લેવલ સૌથી વધુ ૭.૦ છે. આ સ્ટાઇલને ડેથ-વૉલ્ટ કહે છે. મતલબ કે ખેલાડીને બીજું ગડથોલિયું ખાવામાં સહેજ વાર લાગે તો તે પ્રચંડ વેગે પોતાના માથા પર લૅન્ડ થાય છે, જેના પરિણામે તેનું આખું શરીર પૅરૅલાઇઝ્ડ થઈ શકે છે. ઇન ફૅક્ટ, ઇતિહાસમાં રેગ્યુલર વૉલ્ટમાં પણ એકથી વધુ જિમ્નૅસ્ટને ગંભીર ઈજાઓ થયાનું નોંધાયું છે. એ જોતાં આ પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટનો ડર લાગવો સ્વાભાવિક છે. અલબત્ત, પ્રોડ્યુનોવા પ્રકારના કૂદકાથી આજ સુધી કોઈ જિમ્નૅસ્ટ મૃત્યુ પામ્યો નથી કે ગંભીર ઈજા પામ્યો નથી, પરંતુ હકીકત એ છે કે અત્યાર સુધીમાં માત્ર પાંચ જ મહિલા ઍથ્લીટ્સ આ પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટને સફળતાપૂર્વક અજમાવી શકી છે. એમાંથી ભારતની દીપા કર્મકાર એક છે.

દીપાને અન્ય જિમ્નૅસ્ટોથી અલગ તરી આવવા માટે તેના કોચ બિશ્વેશ્વરે જ આ પ્રોડ્યુનોવા વૉલ્ટ અજમાવવાની હાકલ કરેલી. અત્યંત ટાંચી ટ્રેઇનિંગ ફૅસિલિટી વચ્ચે તેમણે દીપા માટે સૌપ્રથમ વખત સ્કૂટરના શૉક-ઍબ્સૉર્બર જેવા ફેંકી દેવાયેલા પાર્ટને ડક્ટ ટેપથી ચોંટાડીને હૅન્ડસ્પ્રિંગનું ટેબલ બનાવી આપેલું.

ઑલિમ્પિક્સમાં જતી વખતે દીપાના ઘણા ઇન્ટરવ્યુ લેવાયેલા, જેમાં તેને પત્રકારોએ પૂછેલું કે તમે આ ડેથ-વૉલ્ટ જ શું કામ પસંદ કર્યો? ત્યારે દીપાએ કહેલું, કંઈક મેળવવું હોય તો જોખમ તો ઉઠાવવું જ પડેને! હવે તો તેને આ પ્રોડ્યુનોવા ભારે સરળ લાગે છે. કોઈ પૂછે કે તમને જિમ્નૅસ્ટિક્સ સિવાય બીજા શેમાં રસ છે? ત્યારે દીપા હસીને કહી દે છે કે મને જિમ્નૅસ્ટિક્સ સિવાય બીજા એકેયમાં રસ નથી. ઑલિમ્પિક્સની ફાઇનલ પહેલાં કોચ નંદીએ દીપાના મોબાઇલમાંથી સિમ-કાર્ડ કાઢી લીધેલું જેથી કોઈ તેને ફોન કરીને તેની એકાગ્રતા ભંગ ન કરે. એનું એક બીજું કારણ એ હતું કે ફાઇનલના બે દિવસ પહેલાં દીપાની ૨૩મી વર્ષગાંઠ હતી (જોકે એના વિશે દીપા પોતે જ ભૂલી ગયેલી), પરંતુ માતાપિતા સિવાય કોઈનેય દીપા સાથે વાત કરવાની છૂટ નહોતી.

 

 

Joomla SEF URLs by Artio